Eskatoloji: Dünyanın Sonu Düşüncesi

Eschatology. Yunanca “son” anlamına gelen eschatos’dan türeyen kelime “son şeylerle ilgili öğreti”yi veya “şeylerin akıbeti ile ilgili doktrin”i ifade eder. Eskatoloji bazı durumlarda, yanlış olarak, insanın gelecek bir hayata, cennet ve cehenneme inancına işaret ediyor olarak kabul edilebilir ( Concise Oxford English Dictionary’de olduğu gibi), fakat onun gerçek anlamı ferdin hayatının sonu ile değil de, bilakis bildiğimiz şekliyle dünyanın varlığının sonu ile ilgilidir. Eskatoloji daima bir “protology”i, yani bir başlangıç doktrini kabul etmeyi gerektirir. Dünyanın bir sonunun geleceğini öğreten ve öğretmiş bulunan dinler, dünyanın tanrısal kuvvet tarafından yaratılmış olduğunu da öğretirler. Mevcut nizamın son bulması demek, aynı zamanda “yeni göklerin ve yeni bir yeryüzünün” yaratılışının bir başlangıcını açmak, yani bu dünyanın ilk defa yaratıldığı zaman geçerli olan şartların yeniden ihdasını gerçekleştirmek demektir.

Prensip olarak Doğu ve Batıya ait eskatolojiler arasında derin bir fark olduğu sık sık ileri sürülmüştür. Böylece, mesela yaratılışın tek bir fiil olduğu şeklindeki Yahudi – Hıristiyan inanışı – Hint düşüncesinde protology ve eskatoloji, bu tür fiillerin sonsuz serileri içerisinde yer almalarına rağmen – kaçınılmaz olarak tek bir tahrip etme ve yenileme fiiline inanmayı gerektirir. Bununla beraber, her ikisi de eskatolojiyi bir son olduğu kadar bir başlangıç olarak da anladığından, bu durum kısmen doğrudur. Eskatoloji ile ilgili tüm efsanelerde, sürecin daha önce ateş, tufan, kıtlık, deprem veya bazı diğer felaketlerle başlamış olduğu ve onun mutlaka yeniden, belki de çok yakında yeniden vuku bulacağı inancı ortaktır (II. Petrus, 3, karş. Tekvin,6 – 8).

Hint düşüncesinde dünyanın sonu, dürüstlükte uzun süreli bir çöküşü takip eden mekanik bir sürecin son bulması şeklinde düşünülmüştür. Burada tabi eskatolojiden söz etmek uygundur. Benzer görüşlere, Platon ve Stoacılar gibi, bazı Yunan felsefecilerinde ve belirli ilkel kültürlerde rastlanır. Sami düşüncesine göre (Yahudi – Hıristiyan düşüncesi de dahil), dünyanın sonu tanrının kesin iradesiyle vuku bulacak; mevcut nizam sona erdirilecek, ölüler diriltilecek ve yargılanacak, kötülük ortadan kaldırılacak ve yeni nizam başlatılacaktır.

Hemen hemen bütün eskatolojik düşüncelerin kaynağı muhtemelen ilk kült uygulamalarında ve özellikle kendisinde yaratılışın sembolik olarak kaos içerisinde sona erdirildiği ve diğer bir yıl için yeniden ihdas edildiği yıllık festivalin değişik şekillerinde görülebilecektir. Bu sebeple eskatoloji, insanın kendisi dışındaki güçlere bağlılığı düşüncesini kesin olarak yansıtmasına rağmen, insan kötümserliğinin bir ifadesi olarak kabul edilmemelidir.

Modern dinlerde, özellikle Batı’da, eskatoloji, pek çok örnekte onun yeri iyimser ilerleme ve tekamül doktrinleri tarafından alınmış olduğundan, bir dereceye kadar daha zayıf olarak vurgulanma eğilimindedir. Bununla beraber o, pek çok Hıristiyan ve mezheplerin önemli bir özelliği olarak devam etmektedir. Eski dinlerdeki bu çok kapsamlı unsur, bununla beraber kendi terimlerine dayanılarak yorumlanmalıdır; bunu böyle yapma konusundaki daha önceki başarısızlık, dinin mukayeseli incelemesinin henüz yeni yeni üstesinden gelmeye başladığı bir zayıflıktır.

Kaynak:Eric J. Sharpe “Dinler Tarihinde 50 Anahtar Kavram”, Arasta Yayınları.

Bağımsız Rehberler Platformu 

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !